Hoe werkt een warmtepomp? Soorten en werking

Een warmtepomp gebruikt een koudemiddel dat al bij lage temperatuur verdampt. In de verdamper neemt dat koudemiddel warmte op uit de buitenlucht, de bodem of het grondwater. De compressor perst het gas samen, waardoor de druk en temperatuur stijgen. In de condensor geeft het warme gas die warmte af aan het water van je centrale verwarming of aan de binnenlucht. Daarna zakt de druk via het expansieventiel en begint de cyclus opnieuw.

We noemen dit warmte verplaatsen, niet opwekken. De elektriciteit dient vooral om de compressor en de pompen te laten draaien. Daarom kan een warmtepomp meer warmte leveren dan er aan elektriciteit in gaat, maar het exacte rendement hangt af van de temperaturen aan beide kanten. Dat rendement rekenen we niet op deze pagina met vaste cijfers: we hebben er geen bron voor vastgelegd.

De indeling die we hier gebruiken kijkt naar de warmtebron en de afgifte.

• Lucht-water warmtepomp: haalt warmte uit buitenlucht en geeft die af aan cv-water. Past vaak bij bestaande woningen met radiatoren of vloerverwarming.
• Bodem-water warmtepomp: haalt warmte uit de bodem via een gesloten lus of grondwater. De bodemtemperatuur is stabieler, maar de aanleg vraagt grondwerk.
• Lucht-lucht warmtepomp: verplaatst warmte tussen buitenlucht en binnenlucht. Dit type werkt als airco en verwarmt of koelt de lucht direct, zonder cv-water.
• Hybride warmtepomp: werkt samen met je bestaande cv-ketel. De cv-ketel springt bij wanneer de warmtepomp alleen niet voldoende levert.

Daarnaast bestaan er een warmtepompboiler voor warm tapwater en een zwembadwarmtepomp voor zwembaden. Welke soort past, hangt af van je woning, je afgiftesysteem en je warmwaterbehoefte. Die afweging maken we persoonlijk in de keuzehulp.

Of je warmtepomp kan koelen, hangt af van het type en de uitvoering. Een lucht-lucht warmtepomp kan de cyclus omkeren en warmte van binnen naar buiten verplaatsen. Dat is actieve koeling.

Bij lucht-water systemen kan koeling via vloerverwarming of speciale ventilatoconvectoren, maar dat vraagt een geschikte opstelling en regeling. Niet elke lucht-water warmtepomp ondersteunt koeling. Je voorkomt condensvorming op de vloer alleen als de watertemperatuur en de ruimtetemperatuur correct zijn ingesteld.

Voor wie alleen verwarming nodig heeft, is koelen geen hoofdreden om een bepaald type te kiezen. Vraag bij de offerte expliciet of de aangeboden warmtepomp actief kan koelen en welke binnenonderdelen daarvoor nodig zijn.

Een hybride warmtepomp is een toestel dat je naast een bestaande cv-ketel plaatst. De warmtepomp neemt het grootste deel van het stookseizoen voor zijn rekening. De cv-ketel blijft aangesloten voor piekmomenten, zoals koude winterdagen of een grote warmwaterbehoefte.

Een volledige warmtepomp vervangt de cv-ketel als hoofdtoestel. Die moet in jouw woning het hele jaar voldoende vermogen kunnen leveren. Dat stelt andere eisen aan de afgifte en de isolatie. Controleer daarom eerst welke aanvoertemperatuur je huidige radiatoren nodig hebben. Kijk in de instellingen van je cv-ketel of meet de temperatuur van de aanvoerleiding tijdens een koude dag. Hoe lager die temperatuur kan, hoe beter een volledige warmtepomp past.

Wij schrijven geen vaste drempel voor, omdat die afhangt van je warmteverlies en je afgiftesysteem. Met de woningscan rekenen we dat persoonlijk door.

De buitenunit van een lucht-water of lucht-lucht warmtepomp heeft luchttoevoer en luchtafvoer nodig. Plaats je hem te dicht tegen een muur of in een hoek, dan kan de koude uitblaaslucht terug de unit in stromen. Dat verlaagt het rendement en kan storingsgevoelig zijn.

Houd ook rekening met geluid. De ventilator en de compressor maken hoorbaar geluid, vooral tijdens koude periodes of het ontdooien. Plaats de unit daarom niet vlak onder een slaapkamerraam van jezelf of van de buren. Wat lokaal precies mag, verschilt per gemeente. Wij hebben de plaatselijke regels niet voor jou gecontroleerd. Vraag je installateur om de afstanden en eventuele voorwaarden na te kijken.

De binnenunit staat vaak in een technische ruimte of bij de cv-ketel. Zorg dat er voldoende plek is voor leidingen, een condensafvoer en onderhoud.

Een warmtepomp levert een beter rendement bij een lage watertemperatuur. Vloerverwarming werkt doorgaans met lagere temperaturen dan oude radiatoren. Daardoor past vloerverwarming vaak goed bij een warmtepomp.

Radiatoren kunnen ook, maar hun afgegeven vermogen hangt af van de oppervlakte en de watertemperatuur. Als je radiatoren nu alleen warm genoeg worden bij een hoge cv-instelling, moet je of grotere radiatoren plaatsen, of een hybride oplossing overwegen waarbij de cv-ketel bijspringt.

Een controle die je zelf kunt doen: noteer bij vorst de aanvoertemperatuur die je cv-ketel toont. Wordt die continu hoog, dan is dat een signaal voor extra aandacht. Wij noemen geen vaste waarde, omdat de juiste temperatuur per woning verschilt.